Ingjaldshólskirkja

Mynd: Hreinn S. Hákonarson

Steindu gluggarnir í kórnum voru smíðaðir af Valdimar Björnssyni og Setberg Sveinssyni og eru meðal fyrstu steindu glugga á Íslandi.

Um kirkju á Ingjaldshóli er getið í kirknaskrá Páls biskups Jónssonar frá því um 1200 og vígslumáldagi kirkjunnar er frá árinu 1317. Þar segir að Árni Helgason Skálholtsbiskup hafi vígt kirkjuna Guði til lofs og dýrðar, Maríu guðsmóður og öllum heilögum. Áður hafði bænhús staðið á Ingjaldshóli.

Eldri kirkjur Ingjaldshóls stóðu inni í kirkjugarðinum. Kirkjan sem þar stóð á 17. öld skemmdist mikið í fárviðri árið 1694 og var endurbyggð tveimur árum síðar. Hún var stór kirkja og þjónaði bæði fjölmennri byggð og þeim fjölmörgu vermönnum sem komu undir Jökul á vetrarvertíðum. Þegar Bjarni Pálsson og Eggert Ólafsson komu þangað árið 1754 töldu þeir hana ganga næst kirkjunum í Skálholti og á Hólum að stærð. Ný timburkirkja var reist árið 1782 og stóð í kirkjugarðinum þar til núverandi kirkja var byggð.

Núverandi kirkja var reist utan kirkjugarðsins árið 1903. Lárus Skúlason formaður á Hellissandi var helsti hvatamaður byggingarinnar. Jón Sveinsson forsmiður í Reykjavík teiknaði kirkjuna og Albert Jónsson múr- og steinsmiður í Ólafsvík hafði umsjón með smíðinni. Kirkjan var vígð 11. október 1903.

Ingjaldshólskirkja markaði tímamót í íslenskri byggingarsögu sem fyrsta kirkjan hér á landi sem reist var úr steinsteypu. Lítil reynsla var þá komin á steinsteypt hús á Íslandi og bygging kirkjunnar því nýjung á sínum tíma. Vel var vandað til verksins og hefur steypan varðveist vel.

Árið 1914 var kirkjunni breytt verulega eftir teikningum Rögnvaldar Ólafssonar arkitekts. Þá var turninn hækkaður, söngloft gert og innra rými kirkjunnar fékk þá bogadregnu hvelfingu sem einkennir það enn í dag. Hvelfingin er máluð dökkblá og skreytt gylltum stjörnum og setur sterkan svip á kirkjuskipið og kórinn.

Í Ingjaldshólskirkju mætast þannig aldalöng saga kirkjustaðarins og bygging sem sjálf markaði tímamót þegar hún var reist. Síðar hafa breytingar, listaverk og kirkjugripir bæst við þá sögu og varðveita um leið tengsl við eldri kirkjur staðarins.

Á eldri vef prestakallsins (opnast í nýjum flipa) er að finna ýmsan fróðleik um kirkjuna. Þar má meðal annars kynnast fólkinu sem hefur mótað sögu hennar, kirkjubyggingunni og þeim gripum, minningum og frásögnum sem henni tengjast. Þá hefur Kirkjublaðið einnig fjallað um kirkjuna (opnast í nýjum flipa) í greinaflokknum Kirkja mánaðarins.